AIR TEAM technician testing avionics on a Piper in the hangar

Awionika na przeglądzie rocznym: co obowiązuje w UE, a co tylko w USA

Przed podpisaniem przeglądu rocznego warto wiedzieć, co z awioniki wynika z przepisu, co z zalecenia EASA, a co z przepisów amerykańskich, które na forach często uchodzą za europejskie. Poniżej porządek dla samolotów objętych Part-ML, czyli między innymi do 2730 kg MTOM, oraz pytania do mechanika.

Co obejmuje przegląd roczny w Part-ML

Każdy samolot ma program obsługi technicznej (AMP). Deklaruje go właściciel, o ile samolotem nie zarządza organizacja CAMO lub CAO, która wtedy go zatwierdza. Program zawiera zadania z minimalnego programu przeglądów (MIP) albo instrukcje posiadacza zatwierdzenia typu, a dodatki nie mogą być mniej restrykcyjne niż MIP (ML.A.302). Dla samolotów MIP wykonuje się co rok lub co 100 godzin, zależnie od tego, co nastąpi pierwsze, z tolerancją miesiąca lub 10 godzin; kolejny termin liczy się od dnia faktycznego przeglądu. AMC1 ML.A.302(d) ostrzega, że skorzystanie z miesiąca tolerancji może skończyć się wygasłym ARC.

ARC (formularz EASA 15c) jest ważny rok. Wystawia go organ nadzoru, zatwierdzona organizacja CAMO lub CAO, organizacja obsługi wykonująca przegląd albo, przy lotach według Part-NCO, uprawniony personel poświadczający z licencją Part-66 podczas przeglądu rocznego (ML.A.901).

Transponder i układ pitot-static

Awionicznych pozycji w MIP jest niewiele: test operacyjny transpondera (jeśli jest zamontowany), test funkcjonalny układu pitot-static, test funkcji naziemnych radia i sprzętu elektronicznego, kontrola anten, instalacji, akumulatorów, oznakowania i tabliczek informacyjnych oraz sprawdzenie stanu oprogramowania i baz danych. Różnica między testami ma znaczenie: test operacyjny nie wymaga tolerancji ilościowych, funkcjonalny jest pomiarem względem limitów z danych obsługowych, a zmierzony parametr należy zapisać (GM1 ML.A.302(d)(2)).

Mit „transponder co 24 miesiące” ma źródło amerykańskie: 14 CFR 91.413 obowiązuje w USA, podobnie jak 91.411, który dotyczy wysokościomierza i układu statycznego w lotach IFR w przestrzeni kontrolowanej. W Europie SIB 2011-15R3 z 8 maja 2025 zdjął ogólne zalecenie 24-miesięcznego testu; zostało ono tylko dla transponderów z analogowym enkoderem wysokości (typu Gilham). SIB jest informacyjny, nie obowiązkowy, a szablon AMP w przepisach EASA nadal zawiera wpis „test transpondera, SIB 2011-15, 2 lata”, więc ten termin można zobaczyć we własnym programie. Wiążący jest ten, który stoi w programie obsługi i w wymaganiach organu krajowego.

Sam wynik „PASS” na testerze według SIB nie wystarcza, wartości ma zweryfikować wykonawca. Osobnego terminu kalendarzowego dla wysokościomierza nie ma ani w MIP, ani w NCO.IDE.A.120; poza testem pitot-static o interwale decyduje program obsługi.

ELT i PLB: bateria, test, rejestracja

ELT nie ma pozycji w MIP. EASA w SIB 2019-09R1 zaleca (informacyjnie) test własny według instrukcji nadajnika, coroczną weryfikację rejestracji, a w samolotach bez programu opartego na MRB coroczny przegląd z testem według załącznika 1. Amerykański termin 12 miesięcy z 14 CFR 91.207(d) w Europie nie obowiązuje.

Baterie (AMC1 NCO.IDE.A.170): wymiana po ponad godzinie łącznej pracy nadajnika; w ELT z baterią z certyfikatem EASA Form 1 przed końcem okresu użytkowania według instrukcji, w standardowych bateriach bez Form 1 po upływie 50% okresu użytkowania, w PLB także przy 50%. Nową datę ważności należy czytelnie oznaczyć na zewnątrz urządzenia. Przycisk na ELT nie służy do testów: stosuje się test własny albo obciążenie zastępcze 50 Ω, a w hangarze nie ma gwarancji, że sygnał nie zostanie odebrany. Przypadkowo uruchomiony nadajnik trzeba wyłączyć i skontaktować się z najbliższym MCC lub RCC, bo samo wyłączenie nie anuluje alarmu.

W Czechach każdy ELT musi być zarejestrowany w ŘLP ČR (RCC Praha), a zmiany i wycofanie z użytku zgłasza się tam (AIC A 5/23). W innym kraju o rejestracji decydują przepisy krajowe, o które należy zapytać swój organ lotnictwa cywilnego. NCO.IDE.A.170 wymaga nadawania jednocześnie na 121,5 i 406 MHz, więc starszy ELT tylko na 121,5 MHz nie spełnia wymogu; następcą może być na przykład Artex ELT 345 (bateria sześcioletnia). W samolotach certyfikowanych na najwyżej sześć miejsc pasażerskich zamiast ELT dopuszcza się ELT ratunkowy albo PLB noszony przez członka załogi lub pasażera, np. McMurdo FastFind 220.

Busola, radio, bazy danych i tabliczki

Kompensacja busoli nie jest pozycją MIP. Czeski ÚCL w poradniku PO/ST-20-8 przyjmuje termin producenta samolotu lub busoli, a gdy go brak, 12 miesięcy (dla samolotów Part-ML jako zalecenie). Ponownej kompensacji wymagają też: wymiana silnika lub śmigła, zmiany w instalacji elektrycznej, twarde lądowanie, piorun, postój ponad rok w tym samym kierunku i zawsze wymiana busoli. W samolotach CS-23 po kompensacji błąd w locie poziomym nie może przekraczać 10° na żadnym kursie (CS-23.1327). Jeśli busola nie daje się skompensować, wymiana to na przykład AEROSPEC CM13, o ile podstawa instalacji odpowiada zatwierdzeniu samolotu.

Radio: MIP wymaga testu funkcji naziemnych. Rozstaw kanałów 8,33 kHz to wymóg przestrzeni, nie przeglądu; w Czechach obowiązuje od FL 0 na wszystkich częstotliwościach, a samolot bez takiego radia nie może wlecieć w czeską przestrzeń powietrzną (AIP GEN 1.5). Bazy danych: NCO.IDE.A.205 każe dowódcy dbać o aktualne, niezmienione bazy w statkach, które ich wymagają, ale terminu kalendarzowego nie podaje; MIP wymaga przy każdym przeglądzie sprawdzenia stanu oprogramowania i baz. Po zmianie awioniki warto sprawdzić, czy masa i wyważenie, tabliczki oraz suplement do AFM odzwierciedlają nowy stan.

Test transpondera, układu pitot-static i wysokościomierza z protokołem wykonuje AIR TEAM Service w Kunovicach (EASA Part-145); baterie i test ELT obsługuje serwis ELT.

Lista pytań do mechanika

  • Termin: rok lub 100 godzin; miesiąc tolerancji może skończyć się wygasłym ARC.
  • Transponder: test według SIB 2011-15 z wartościami, nie samo „PASS”. Pitot-static: test funkcjonalny z zapisem pomiaru.
  • Interwały transpondera i ELT zapisane w AMP; szablony EASA nadal podają 2 lata i 1 rok.
  • ELT: data wymiany baterii na obudowie, rejestracja aktualna, zmiany zgłoszone.
  • Busola: data kompensacji i karta poprawek; ponowna kompensacja po wymianie silnika, śmigła lub zmianach w kabinie.
  • Bazy danych i oprogramowanie: stan zapisany w dokumentacji przeglądu.
  • Po testach data i wynik wpisane do książki statku powietrznego; tabliczki i masa zgodne z AFM po zmianach awioniki.

Quiz: transponder co 24 miesiące

Samolot objęty Part-ML ma przegląd roczny. Transponder Mode S nie ma analogowego enkodera wysokości, a ostatni test wykonano 14 miesięcy temu. Mechanik mówi: „W Europie transponder bada się co 24 miesiące, w tym roku odpuszczamy”. Co wynika z przepisów i zaleceń EASA?

A) Mechanik ma rację: 24 miesiące to termin prawa UE dla każdego transpondera.

Nie. 24 miesiące pochodzą z amerykańskiego 14 CFR 91.413. W UE Part-ML wymaga testu operacyjnego transpondera przy każdym przeglądzie rocznym lub 100-godzinnym (ML.A.302(d)), a SIB 2011-15R3 zachował termin 24 miesięcy tylko dla transponderów z analogowym enkoderem.

B) Test operacyjny należy do każdego przeglądu rocznego, a 24 miesiące EASA zaleca od maja 2025 tylko przy analogowym enkoderze.

Prawidłowo. MIP w Part-ML zawiera test operacyjny transpondera; test wykonany według SIB 2011-15 uznaje się za obejmujący to zadanie (GM1 ML.A.302(d)(2)(d)). Termin z własnego AMP sprawdza się osobno.

C) Test jest zbędny, bo SIB 2011-15R3 zniósł testy transponderów.

Nie. SIB zdjął tylko ogólne zalecenie 24-miesięcznej powtarzalności. Pozycja w MIP zostaje, a po zgłoszeniu usterki (np. przez ATC) SIB zaleca nie używać transpondera do czasu testu i naprawy.