Zdjęcie ilustracyjne (AI)Otwarta owiewka i dziesięcioletni biuletyn: co wydarzyło się w Chebie
Z AIR TEAM Briefing nr 1, listopad 2026. Przypadek z raportu czeskiego instytutu badania wypadków lotniczych (ÚZPLN) o wypadku samolotu ultralekkiego EV-97 Eurostar SL w Chebie oraz quiz na 60 sekund o awarii transpondera.
Co się stało
W niedzielę 2 marca 2025 roku pilot samolotu ultralekkiego EV-97 Eurostar SL latał treningowo po kręgu na lotnisku Cheb (LKCB). Po lewym kręgu wykonał na trawiastym pasie touch and go (lądowanie z natychmiastowym startem) i ponownie wystartował. Na wysokości około 100 m nad ziemią samolot nagle podniósł dziób, przechylił się w prawo i zaczął stromo opadać. Uderzył w pole około 700 m od progu drogi startowej 23. Pilot zginął, samolot został zniszczony.
Gdzie można było przerwać łańcuch zdarzeń
Raport wskazuje kilka miejsc. Producent wydał już 16 czerwca 2014 roku biuletyn nakazujący wymianę zamka owiewki; w tym samolocie nie został on wykonany, a w książce statku powietrznego nie ma o nim wpisu. Pięć ostatnich przeglądów technicznych nie wykryło braku tej wymiany. Podczas touch and go na trawie jednopołożeniowy zamek zwolnił się z położenia zablokowanego; zgłoszenia radiowe w kręgu były rutynowe i nie wspominały o owiewce. Na pokładzie nie było instrukcji użytkowania w locie, a komisja nie mogła ustalić, czy instrukcja tego samolotu zawierała procedurę na wypadek otwarcia owiewki w locie.
Przyczyna i okoliczności
ÚZPLN jako przyczynę wskazuje nagłe, samoczynne otwarcie owiewki na wznoszeniu po starcie. Pilot próbował ją zamknąć, stracił kontrolę nad samolotem, a ten po utracie prędkości wszedł w przeciągnięcie. Komisja zauważa także, że pilot prawdopodobnie odpiął pasy, by sięgnąć do owiewki; że turbulentny ślad za otwartą owiewką wprowadził w drgania usterzenie, a ster wysokości znalazł się w „cieniu aerodynamicznym” i nie reagował; że siły aerodynamiczne zdeformowały owiewkę i nie dało się jej zamknąć; oraz że do wyprowadzenia zostało mało wysokości. Silnik pracował normalnie, a usterki technicznej silnika ani układu sterowania komisja nie znalazła.
Biuletyn EV97-027a SR
Biuletyn z 16 czerwca 2014 roku producent zakwalifikował jako obowiązkowy i mający wpływ na bezpieczeństwo. Nakazywał wymianę jednopołożeniowego zamka laminatowej owiewki na dwupołożeniowy. Według producenta nowy zamek lepiej zabezpiecza, a przede wszystkim ogranicza ryzyko błędu pilota przy zamykaniu: przy niewłaściwym zamknięciu owiewka w locie tylko się uchyla, a samolot pozostaje dobrze sterowny.
Raport cytuje też stanowisko czeskiego ministerstwa transportu: przepisy nie nakazują wprost wykonania biuletynu, ale właściciel nie powinien bagatelizować jego wagi, zwłaszcza gdy udostępnia samolot innym. ÚZPLN zalecił czeskiemu stowarzyszeniu LAA ČR (Light Aircraft Association of the Czech Republic) opracowanie wzoru umowy najmu z oświadczeniem o wykonanych biuletynach (CZ-26-0008) oraz przegląd procedur przedłużania ważności dokumentu technicznego (CZ-26-0009).
Co to oznacza dla Państwa samolotu
Obowiązkowy biuletyn związany z bezpieczeństwem może „zaginąć” w samolocie mimo regularnych przeglądów technicznych. W samolocie z Chebu nie wykrył go żaden z pięciu ostatnich. Pierwsza kontrola należy więc do właściciela i pilota i zajmuje kilka minut:
- Zamek owiewki: proszę zamknąć i sprawdzić ręką, czy trzyma i nie ma luzu. Proszę ustalić, jaki zamek jest zamontowany (jednopołożeniowy czy dwupołożeniowy z zabezpieczeniem) i czy odpowiada najnowszemu biuletynowi producenta.
- Książka statku powietrznego: proszę znaleźć listę obowiązkowych biuletynów serwisowych i dyrektyw zdatności do lotu (AD) dla płatowca, silnika i awioniki. Przy każdej pozycji powinien być wpis o wykonaniu. Gdy go brak, warto zapytać producenta lub mechanika.
- Instrukcja użytkowania w locie: czy jest na pokładzie? Rozdział o otwarciu owiewki w locie warto przeczytać, zanim będzie potrzebny.
- Samolot wynajęty: warto poprosić na piśmie o wykaz wykonanych biuletynów.
- Przed kolejnym startem: po lądowaniu z natychmiastowym startem lub kołowaniu po nierównej trawie proszę sprawdzić zamek jeszcze raz. To nasza rada, a nie ustalenie raportu.
Tak samo jest z awioniką. Zamek owiewki, transponder i szczelność układu ciśnienia statycznego działają, dopóki nie przestaną, a zwykły lot nic nie mówi o ich stanie. W transponderze słabe odpowiedzi mogą mieć przyczynę także w antenie lub kablu, a nie tylko w samym urządzeniu. Po każdym badaniu warto poprosić o wpisanie daty i wyniku do książki statku powietrznego: właśnie ten wpis pokazuje przy kontroli, co zostało wykonane. Transpondery Mode S, wysokościomierze, enkodery i układy pitot-static badamy w AIR TEAM Service w Kunovicach (LKKU): Badanie transpondera i pitot-static.
Quiz: transponder zgasł nad Brnem
Lecą Państwo według VFR do strefy kontrolowanej Brno (CTR, LKTB, klasa D). Mają Państwo łączność z wieżą, zgodę na wlot do CTR i przydzielony kod transpondera 4521. Nagle wskaźnik transpondera gaśnie, a urządzenie przestaje odpowiadać. Radio działa, poza tym wszystko jest w porządku. Co Państwo zrobią w ciągu 60 sekund? Proszę kliknąć odpowiedź.
A) Ustawiam 7600 i lecę dalej zgodnie ze zgodą.
Nie. Kod 7600 oznacza utratę łączności radiowej (SERA.13005). Radio działa, więc kod zgłaszałby niewłaściwą sytuację, a przy niedziałającym transponderze i tak się nie wyświetli. Nie można lecieć dalej bez informacji dla wieży: kontrola ruchu lotniczego nie wie, że przestała Państwa widzieć.
B) Natychmiast zgłaszam to wieży, opisuję sytuację i stosuję się do jej poleceń.
Prawidłowo. Przy awarii transpondera w locie kontrola ruchu lotniczego stara się umożliwić Państwu dokończenie lotu (SERA.13020, AIP ČR ENR 1.6), ale musi wiedzieć o awarii. Kontynuacja lotu nie zawsze jest możliwa, zwłaszcza krótko po starcie: wieża może wtedy skierować Państwa z powrotem lub na najbliższe odpowiednie lotnisko. Po lądowaniu proszę zlecić naprawę i sprawdzenie transpondera.
C) Próbuję zresetować urządzenie i w tym czasie opuszczam CTR, żeby nikogo nie opóźniać.
Nie. Opuszczenie CTR bez wiedzy wieży nie rozwiązuje konfliktu, raczej go tworzy: wieża ma Państwa w ruchu i nie wie, co Państwo robią. Zresetowanie urządzenia nie jest zabronione, ale dopiero wtedy, gdy o awarii wie także wieża. To zwyczajna praktyka, a nie przepis.
Źródła: ÚZPLN, Raport końcowy CZ-25-0216 o wypadku samolotu ultralekkiego EV-97 Eurostar SL z 2 marca 2025 roku, wydany 25 sierpnia 2026 (PDF, po czesku). Raport służy zapobieganiu wypadkom i nie wskazuje winnych. Quiz: SERA.13005, SERA.13020 i GM1 SERA.13020(a), AIP ČR ENR 1.6, punkt 1.6.2.2.1.



































































