Zdjęcie ilustracyjne (AI)Mały samolot zimą: szron, rozruch, tlenek węgla i krótki dzień
Zimą samolot nie jest gorszy niż latem, ale rano nic nie dzieje się samo: płat trzeba oczyścić, silnik rozgrzać, akumulator ocenić, a lądowanie zaplanować z zapasem światła. Poniżej kolejność zimnego poranka, z rozróżnieniem, co jest przepisem UE, co zaleceniem producenta silnika, a co poradą brytyjskiego CAA, która na forach często uchodzi za prawo.
Szron na płacie: przepis i praktyka
NCO.OP.165 pozwala dowódcy statku powietrznego rozpocząć start tylko wtedy, gdy samolot jest wolny od wszelkich osadów, które mogą pogorszyć osiągi lub sterowność, chyba że instrukcja użytkowania w locie (AFM) dopuszcza inaczej. Dopuszczalnej grubości szronu przepis nie podaje, więc „tylko cienka warstwa” nie jest argumentem.
Liczby pochodzą z poradnika brytyjskiego CAA (Safety Sense Leaflet 03), nie z prawa UE: nawet bardzo cienki szron może odebrać do 30% siły nośnej i dodać 40% oporu, a profile laminarne reagują gorzej. Ten sam poradnik radzi małe ilości szronu zmiatać szczotką, szyb nie skrobać jak w samochodzie, a po użyciu ciepłej wody osuszyć samolot i obejrzeć szczeliny sterów, w których woda znowu zamarznie. Dotyczy to także szronu stopionego słońcem; przy utrzymującej się mgle trzeba ponadto pilnować, czy nie osiada nowy.
Rurka Pitota: sprawdzić podgrzew, spuścić wodę z układu, a osłonę po locie zakładać dopiero na ostygniętą rurkę (brytyjski CAA).
Podgrzew silnika i akumulator
Lycoming zaleca podgrzew przy 10 °F (około -12 °C) i niżej, a w silnikach serii 76 (O-320-H, O/LO-360-E) już poniżej 20 °F (około -7 °C), także przy oleju wielosezonowym. Rozcieńczania oleju Lycoming w swoich silnikach nie dopuszcza. Limity Continentala i Rotaxa należy brać z instrukcji producenta konkretnego silnika, nie z forów.
Minimalną temperaturę i ciśnienie oleju przed startem powinien podawać AFM. Długie grzanie na wolnych obrotach nie jest wskazane (brytyjski CAA), a Lycoming odradza schodzenie po rozruchu poniżej 1000 obr/min.
Zimno obniża wydajność akumulatora, a rozładowany może zamarznąć, dlatego wyłącznik główny między lotami ma być wyłączony (Lycoming). Brytyjski CAA dodaje: przed rozruchem nie obciążać instalacji, a przy dłuższym postoju doładować akumulator albo wyjąć go i trzymać w cieple, na ładowarce podtrzymującej.
Gaźnik: pilnować wilgoci, nie mrozu
Oblodzenie gaźnika (karburatora) kojarzy się z zimą, a zależy od wilgotności i mocy silnika. W próbach EGAST (EASA) poważne oblodzenie na mocy zniżania wystąpiło przy temperaturze powyżej 25 °C i wilgotności względnej już 30%, a na mocy przelotowej przy 20 °C i wilgotności od 60%. Zimne, suche dni są mniejszym zagrożeniem niż wilgotne dni lata. Ulotka EASA Sunny Swift o tym zjawisku jest dostępna po polsku.
Rutyna według EGAST: pełny podgrzew przez co najmniej 15 sekund; jeśli obroty lub ciśnienie dolotowe po powrocie na zimne powietrze są wyższe niż przed próbą, lód był i próbę powtarza się, aż wzrostu nie będzie. W przelocie co najmniej co 10 minut, gdy oblodzenie jest prawdopodobne; przy zniżaniu podgrzew włącza się przed zmniejszeniem mocy. Do startu się go nie używa, chyba że AFM stanowi inaczej.
Ogrzewanie kabiny i tlenek węgla
Według biuletynu EASA SIB 2020-01R1 zimą rośnie ryzyko zatrucia tlenkiem węgla, bo przez nieszczelne ogrzewanie lub układ wydechowy CO trafia do kabiny. EASA zaleca wozić lub montować detektor CO, najlepiej aktywny, zgodny z ETSO-2C48a, z alarmem słyszalnym także w słuchawkach z ANR. To zalecenie, nie obowiązek. Wymóg obowiązujący w Wielkiej Brytanii od 1 stycznia 2025 (w części operacji) jest przepisem brytyjskim, nie unijnym. Przy przeglądzie rocznym według Part-ML w wymienniku ciepła układu wydechowego sprawdza się stężenie CO.
Pasywna karta, na przykład PilotStyle PS101, to najtańszy początek, ale EASA zaleca detektory aktywne; w certyfikowanym samolocie ze zgodną awioniką Garmin (GTN Xi, GI 275) rolę aktywnego czujnika pełni Garmin GCO 14. Przy bólu głowy lub zawrotach: ogrzewanie wyłączyć, wywietrzyć kabinę, lądować jak najszybciej, powiadomić ATC i zgłosić się do lekarza; samolot przed następnym lotem musi przejść kontrolę.
Krótki dzień, pas i wyposażenie ratunkowe
SERA określa noc jako czas między końcem zmierzchu cywilnego wieczorem a początkiem świtu cywilnego rano; zmierzch cywilny kończy się, gdy środek tarczy słońca jest 6° pod horyzontem, czyli dobrze po zachodzie. Bez uprawnienia do lotów nocnych (FCL.810) lądowanie musi nastąpić przed końcem zmierzchu, a rozsądnie znacznie wcześniej: według brytyjskiego CAA w pochmurne dni światło po zachodzie gaśnie bardzo szybko. Godzinę zachodu słońca dla swojego lotniska należy brać z AIP lub z aplikacji lotniczej. W Czechach (AIP GEN 1.5) w FIR Praha poniżej FL 95 transponder Mode A/C jest obowiązkowy w każdym nocnym locie VFR na trasie.
Przed startem dowódca ma się upewnić, że warunki i stan pasa nie przeszkodzą w bezpiecznym starcie (NCO.OP.175(a)). Przy śniegu lub miękkim gruncie brytyjski CAA proponuje mnożnik drogi startu co najmniej 1,25 (to wytyczna brytyjska, nie unijna). Ciśnienie w oponach na mrozie spada, a breja przymarza do kół i hamulców, więc kołować należy wolno i hamować oszczędnie.
Ubiór ma pasować do lądowania przymusowego, nie tylko do przeglądu przedlotowego (brytyjski CAA). NCO.IDE.A.170(a)(3) dopuszcza w samolotach certyfikowanych na najwyżej sześć miejsc pasażerskich zamiast ELT w samolocie ELT ratunkowy albo PLB noszony przez członka załogi lub pasażera, na przykład McMurdo FastFind 220. Zakres temperatur pracy własnego nadajnika trzeba sprawdzić w jego dokumentacji.
Lista kontrolna na zimny poranek
- Płat, usterzenie i stery czyste z szronu, lodu i śniegu; po ciepłej wodzie szczeliny sterów osuszone. Rurka Pitota odsłonięta, podgrzew sprawdzony.
- Lycoming w -12 °C lub zimniej (seria 76 poniżej -7 °C): podgrzew silnika. Inne silniki: limity z instrukcji producenta.
- Akumulator naładowany, przed rozruchem bez zbędnych odbiorników.
- Podgrzew gaźnika: próba co najmniej 15 sekund; przy zniżaniu włączony przed zmniejszeniem mocy.
- Detektor CO sprawny. Ból głowy w locie: ogrzewanie wyłączyć, wietrzyć, lądować.
- Zachód słońca i koniec zmierzchu cywilnego dla lotniska sprawdzone; stan pasa oceniony, ciśnienie w oponach sprawdzone.
- Ubiór na lądowanie przymusowe; bateria ELT lub PLB w terminie.
Quiz: szron na płacie po zimnej nocy
Po przymrozku na górnej powierzchni płata leży cienka warstwa szronu, reszta samolotu jest czysta. Pas jest długi, a za godzinę wyjdzie słońce. Co należy zrobić? Wystarczy kliknąć odpowiedź.
A) Wystartować: warstwa jest cienka, pas długi, więc osiągi wystarczą.
Nie. NCO.OP.165 pozwala wystartować tylko wtedy, gdy samolot jest wolny od osadów, które mogą pogorszyć osiągi lub sterowność, chyba że AFM mówi inaczej. Przepis nie zna „dopuszczalnej cienkiej warstwy”, a według brytyjskiego CAA nawet bardzo cienki szron może odebrać do 30% siły nośnej.
B) Oczyścić z szronu cały samolot, po użyciu wody osuszyć go i obejrzeć szczeliny sterów, dopiero potem startować.
Prawidłowo. To jest zgodne z NCO.OP.165. Szczeliny sterów kontroluje się dlatego, że woda zamarza w nich ponownie (brytyjski CAA); przy utrzymującej się mgle warto też sprawdzić tuż przed startem, czy nowy szron nie osiada.
C) Zostawić samolot na słońcu, a po stopieniu szronu od razu wystartować.
Nie. Słońce topi niewielką ilość szronu, ale stopiona woda może zamarznąć w szczelinach sterów. Brytyjski CAA radzi po stopieniu obejrzeć stery, a przy mgle pilnować, czy nowy szron się nie tworzy.



































































